Mevcut arabanızın artan arızaları ve giderek düşen değeriyle yeni alınacak arabanın bütçenizde yaratacağı sıkışıklık, sizi arabayı yenilemek ile eskisiyle devam etmek arasında kararsız bırakıyor.
Bilindik bir hikaye; kurbağa soğuk su dolu kazanın içindedir, kazan alttan ısıtılıyor. Öyle bir an gelir ki, kurbağanın sıçrayışı için son şans, sıçramazsa sıcağa teslim olacak.
Yukarıdaki örnekleri, büyük sıçrayış ve yeni kulvara geçiş kavramlarını anlayabilmeniz için verdim.
Birinci örnekteki sıçrama yeni bir araba ve onun sağlayacaklarına, diğerinde hayata devama esas oluyor.
İş hayatında daha iyiyi gerçekleştirmek için yapılan ataklara küçük sıçrayışlar diyelim.
6 sigma, toplam kalite yönetimi, inovasyonel çalışma ve benzeri uygulamalar, sağlıklı küçük sıçrayış örnekleridir.
Mevcut kulvarda, doğru ve zamanında yapılan küçük sıçrayışlar daha az risk ve uzun ömür sağlar.
Bu atakların ihmali, yanlış kararlar, dıştan olumsuz gelişmelere karşı yetersizlik, işletmelerin ömrünü hızla kısaltır. Bu sondan kurtulmak ise büyük sıçramayı gerektirir. Çünkü küçük sıçramalar artık sonuç vermeyecektir.
Otuz yıl önce çalışmaya başlamış olan bir un fabrikasını düşünelim. O dönem, bölgesinde tek olan fabrika, zaman içinde uygulanan teşvik uygulamalarıyla sayıları artan yeni teknolojili fabrikaların baskısı altında kalıyor. İlk fabrikanın firesi fazla, elek kalitesi yetersiz. Rekabet, varolan kapasitenin çok altında çalışmaya zorluyor. Fiyatlar hızla düşüyor. Böyle devam ederseniz son yakın. İşte büyük sıçrayış için karar verilmesi gereken durum.
Diğer büyük sıçrama uygulaması ise işletmelerde mevcut işler iyi gidiyor varsayımının geçerli olduğu durumlarda öngörüsü yüksek şirket yönetimlerince karar verilip yapılandır.
Toyota otomatik tekstil makineleri kuruluşunun 1930’lu yıllarda araba üreten kuruluş durumuna dönüştürülmesi; Nokia’nın kağıt, kablo ve lastik işlerini 1990’lı yılların başlarında bırakarak cep telefonu üretmeye başlaması; işletmelerde işler iyi derken yeni kulvara büyük sıçrayış uygulamalarıdır.
Büyük sıçrayış gündeme geldikten sonra, zaman olumsuza çalışmaya başlar. Geçen süre zeminin zayıfladığı, hedefin uzaklaştığı ve sıçrayışın zorlaştığı süreçtir.
Gecikme nedeniyle hedef kulvardan uzaklaşmak, daha az çabayla sıçranacak yeni bir kulvarın belirlenmesini gerektirir. Sıçrayışta başarısızlık riski bu sayede azaltılır.
Yeni kulvara geçiş büyük sıçrayışı gerektirir. Fakat her büyük sıçrayış, yeni kulvara geçişi sağlamaz.
Yeni kulvarda kalıcılık ise başarılı küçük sıçrayışlarla olur. Sürdürülebilir büyüme verileri ise yeni kulvara geçişin başarıldığını gösterir.
Toyota, tekstil makineleri üretiminden araba üretimine büyük sıçrayışı yapmıştır. Toyota’nın yeni kulvarında müşteri memnuniyetini yakalaması ve sürdürülebilir büyüme verilerini sağlaması, yeni kulvara geçişin tamamlandığını kanıtlamıştır.
İşletmeler, kulvarlarında yürürken çeşitli nedenlerle kendilerine engeller de yaratır. Bu engeller güç kaybına, gelişmenin yavaşlayıp hatta geriye gitmesine neden olabilir.
Sabancı’nın gıda işlerinde atağa geçmesi ve sonra bu konuda ısrarın yanlış olduğunu görerek, gıda sektöründen çıkması buna güzel bir örnektir
İş makineleri üretiminde dünya lideri Caterpillar’ın ayakkabı üretimine girmesi anlam veremediğim bir girişimdir. Bence uygun olanı Caterpillar’ın, karlı bile olsa ayakkabı işini bırakmasıdır.
Ana işinin çok dışında, Caterpillar’a benzer faaliyette bulunan başka bir firmayı örnek olarak vermek gerekirse.
Porsche Design adıyla, geniş kitleye arabasını değil fakat markayı ulaşılabilir yapan Porsche. Porsche’nin Volkswagen’in kontrolü için yaptığı atak ile Porsche Design uyum içinde. Acaba daha geniş bir kitleyle buluşmak, Volkswagen’de hisselerin kontrolünde daha fazla kolaylık sağlayacak unsurlardan biri olur diye düşünmüş olabilirler mi? Ancak Porsche Design’ın yaygınlığı, Porsche otomobil hedef müşteri kitlesinin tercihlerini zaman içinde olumsuz etkileyecektir.
Sarar’ın erkek giyiminin yanı sıra, bayan giyimi işine yine aynı marka ve aynı mekanlarda girmesini, ciddi bir tümsek yaratma olarak görüyorum.
Tıpkı uzun yıllardır başarılı üst grup ofis mobilyası üreticisi olan Alparda’nın ev mobilyası işine girerek, karşısına kendi tümseğini çıkarması ve sonra ev mobilyası işinden çıkarak asıl işine yoğunlaşması gibi.
Diğer bir örnek ise MNG’nin hava kargo taşımacılığı işiyle birlikte yürütmeye çalıştığı yolcu taşımacılığından çok geç olmadan sıyrılmasıdır.
Kulvar sapmalarını ve tümsekleri geç olmadan düzeltmek sağlıklı küçük sıçrayış örnekleridir.
Google’daki reklamların, arama yapanlara haksızlık olduğunu düşünmeye başladım. Google benim için sonuca en erken ulaşabildiğim kütüphane görevi görüyor. Fakat şu sıralar, özellikle artan sağ sütun reklamlarına gözüm takıldığı için, vakit kaybı yaşamaya başladım. Bana zaman, ilgi kaybı ve kafa karışıklığı yaratmayacak ilk seçenek, Google yerine geçecek.
Google sağ sütun reklamları tümsektir. Google bunların kaybını karşılayacak küçük sıçrayışları yapacak birikime sahiptir. Bunlardan biri, ilk sayfada o saat veya o gün için en yüksek rakamı veren yalnızca bir firmanın reklam bandını yayınlamak neden olmasın. Düşünsenize Google ilk sayfada tek reklamın yaratacağı havayı.
Nokia’ya ne demeli? Cep telefonu işinde öncülerden ol, en güzel tasarımlı, en iyi yerel yazılımlı telefonları ürettikten sonra bulunduğun yeri beğenip orada kalmaya karar ver. Uzun yıllar Nokia kullanıcısıydım. Artık Blackberry kullanıyorum. Eşim de, yeğeninin önerisiyle Samsung aldı. Dediklerine göre tasarımı güzel, fiyatı uygunmuş. Belki son on yılda Nokia çok başarılı rakamlara ulaşmıştır, pazar değeri çok yukarılara ulaşmıştır ama, ben yine de bu son on yılda yerine konulamayacak bazı fırsatların kaçırıldığı, bazı gecikmelerin yaşandığı görüşündeyim.
Sokaktaki insan için şu anda Nokia neyi anlatıyor? En hafif? En güzel tasarım? En uygun fiyat? Avrupalı olması ve isminden başka Samsung’dan farkı nedir? Gelişmelerin çok hızla oluştuğu yakın dönemde, Nokia en az kendi kadar, belki de kendinden daha iyi, üretimlere sahip işletmelerin çıkacağını düşünmüş olsa gerek. Nokia, Apple’in iPhone atağına benzer bir sıçrayışla bambaşka bir ürünü çıkarabilecek birikim için yatırım yapabilirdi. Bunun olmayışı hem Nokia’nın hem de tüketicinin kaybıdır.
Aynı konuda farklı kulvara geçiş diyeceğimiz bir eczane sahibinin, ilaç toptan satıcılığı işine girmesi; işlek cadde üstünde beyaz eşya satıcısının, ailesinin gereksinimi için elindeki malları paraya çevirerek, mevcut yerini simit kahvesine dönüştürmesi; Ostim’de siparişle çelik aksam yapan firma sahibinin, sağlık sorunları nedeniyle bir sahil kasabasında halı mağazası açması, küçük işletmelerde yeni kulvara geçiş olarak gösterebiliriz.
Bir diğer örnek de, büyük sıçrayışın çok başarılı yapılmasına karşın, yeni kulvarda tümsek oluşturacak eskiyi ısrarla taşımaktır.
Zitron firması, 1960’lı yıllarda kömür madeni ekipmanları üreterek yerel pazarda başarılı olmuştur. Daha sonra havalandırma fanları üretimine büyük sıçrayış yapmış ve bir çok pazarda lider olarak çok saygın uluslararası bir firma durumuna gelmiştir. Büyük sıçrayış sonrası yeni kulvarı havalandırma fanları işinde sürekli gelişen bir firma olmasına karşın, hala satışlarının çok küçük bir kısmı olan maden ekipmanları üretimini sürdürmektedir. Zitron’un bu duygusallığını bırakarak havalandırma sistemleri işine tümüyle odaklanması iyi olacaktır.
Petrol işleme ve petrol ürünleri dağıtım işi, Koç grubunda ağırlığa sahip duruma geldi. Şayet bu bir yeni kulvara geçiş girişimi ise, yeni satın almalar ve yatırımlar gereklidir. Şu anda elden çıkardıkları düşük cirolu işlerle, satmak istedikleri Migros’un (yazının yazıldığı tarihte satış süreci devam ediyordu) yanı sıra, stratejik diye adlandırdıkları otomotiv ve beyaz eşya işlerini de uygun rakamlara bırakarak, edindikleri kaynağı yeni kulvar geçişine aktarmaları gerekir. Biz bu işi yeni kulvara geçiş olarak görmüyoruz, iyi kar getirecek ciro destekleyicisi bir iş olarak görüyoruz diyorlarsa, odaklanmayı Arçelik üstüne yapabilirler. Peki neden otomotiv olmasın? Farklı otomotiv firmaları ile başarılı üretim geçmişleri var. Aynı firmalarla yeni pazarlarda ortak üretim girişimleri ve daha sonra onlar için bütün üretimi üstlenmek olamaz mı?
Odak konu olarak dünya çapında gelişilecek bir konunun seçilmese de, Koç grubu yine büyüğüm der. On yıl içinde ise bir daha dönmemek üzere şu anda bulunduğu ilk 200 firma listesine veda edebilir.
Büyüklük küresel olmaktan geçiyor.
Zorlu grubu, ev tekstili üretimine dayanıklı tüketim malları üretimini eklediği zaman, son tüketiciye yönelik başarılı üretim ve perakende deneyimi ve atak yapısı nedeniyle bizim IKEA’ nın doğacağını hayal ettim. Zorlu grubu kısa sürede büyük beceri göstererek, büyük sıçrayışıyla farklı konularda fırsatları değerlendirerek iç pazar holdingi oldu. Başarı büyük. Peki ilk seçenek daha büyük başarıyı sağlama gücünü barındırmıyor mu?
Sabancı grubu, beş stratejik sektörümüz var diyor. Ben bunu bir türlü bırakmaya kıyamadığımız, cesaret edemediğimiz, yerine ne koyacağımızı bulamadığımız, uygun fiyata elden çıkarmayı beklediğimiz seçeneklerinden birini veya daha fazlasını barındıran beş sektörde çalışıyoruz diye tercüme ediyorum. Sabancı, ağırlığını Turgut Uzer’in kontrolünde Kordsa veya Temsa’ya verse Güven Borça’nın ”Bu Topraklardan Dünya Markası Çıkar mı ?” sorusuna evet diyeceğim.
Yerel kalındığında, ülke ekonomisinin yavaşladığı anda, bu gruplar dünya ekonomisinde isim olmayı düşleyemeyecek duruma girecekler.
Samsung’un yeni kulvar geçişinde tüm ağırlığını cep telefonunu da içeren tüketici elektroniği işine vermesi, ağır endüstri ve benzeri farklı işleri elden çıkarması uygun olabilir.
Hyundai, şayet iş makineleri üretimi ve benzer işlerini satıp otomotive daha çok kaynak sağlarsa daha fazla güç ve saygı toplar.
Mühendislik ve yönetim dehası olan Dr.Herrenknecht, otuz yıl gibi kısa bir sürede pazarı çok dar olan tünel makineleri işinde 1 milyar Avro’luk bir dev yaratmıştır. Onu sürekli başarının adresi tutacak işinin yanı sıra, 5.000 metreye inebilen jeotermal kuyu makinesi ve benzeri üretimlere girmesini yadırgamıyorum. Çünkü iş yeraltında ulaşım kanalları açan sistemler olarak devam ediyor. İlk günden bugüne kuvvetli olduğu nokta, taleplerin neredeyse %80’i özgün makine üretimi. Farklı tip makineler, farklı endüstrilere sunuluyor. Bu durumuyla Herrenknecht’e kendi endüstrisinin General Electric’i diyebiliriz. Farklı endüstrilerde genişleyen, küresel ve hırslı.
Odaklanma, işler yolunda gidiyorsa zorunluluktan çıkar. Tercih konusu olur. Koç ve Sabancı grupları odaklanmak zorunda değiller.
İç Pazar Holdingleri, Kohlberg Kravis Roberts veya Cerberus gibi büyük yatırım fonlarına benziyor. İç pazarda çok başarılı örnekler, birikimlerini iyi yöneterek başarılı finansal oranlar yakaladıkları sürece, bir konuya ağırlık vermeyi gereksiz bir serüven olarak göreceklerdir.
İç Pazar holdinglerinin; arada bir çıkan stratejik konularımızı belirledik, faaliyet konularımızı azaltıyoruz haberlerini, “başarılı olduğumuz veya olacağımız işler ek kaynak gerektireceği için bazı işleri elden çıkaracağız” diye tercüme ederiz.
Ağırlık vermek; biz bu yıl bazı genişleme ve geliştirme yatırımları yapacağız, bir veya iki fabrika alacağız demek değildir. Biz yeni kulvara geçiş için bütün zamanımızı ve kaynaklarımızı adayacağız diyerek bu denileni yapmaktır.
Burada, farklı veya benzer şekilde ya da hiç kullanılmamış bazı deyimlere konuyla ilintili anlamlar yükledim, açıklamalar getirdim. Örneğin büyük sıçrayış, küçük sıçrayış, ağırlık vermek, iç pazar holdingi, yeni kulvara geçiş gibi.
www.relaning.com sitesinde kulvarın İngilizcesi ”lane” sözcüğünden, yeni kulvara geçiş karşılığına uygun gördüğüm ”relaning” konusunu işleyeceğim. Relaning.com, iş hayatından yerel ve yurtdışı örneklerle sorulara yanıtların verildiği bir ortam olacak..
Yazımı bir cümleyle tamamlamak istiyorum.
İşletmelerin mevcutta devamı, israfla eş değer halini alıyorsa eğer yeni kulvara geçiş, kaynakların yok olmasını önleyecek, gücün artarak devamını sağlayacaktır.
Ankara, Eylül 2007
Kadir Tellioğlu
6.4.1959 Ankara doğumlu
Ankara Gazi Lisesi’nden sonra eğitimini ODTÜ Endüstri Mühendisliği Bölümü’nde 1982 yılında tamamladı
Askerlik hizmetini Harp Akademileri Komutanlığı’nda yaptı
Sabancı grubuna bağlı Temsa Komatsu’da başladığı iş hayatını üst düzey yönetiminde bulunduğu İşbir Sünger firmasından 1996 yılında ayrılıp kurduğu şirketlerle sürdürmektedir
Fotoğraf ve iş yönetimi üzerine makaleleri bulunmaktadır. Bu iki konuyu aynı zamanda en çok önem verdiği hobileri arasında saymaktadır
Evli ve bir çocuk babasıdır
